Phan Ý Ly chẳng phải là một cái tên lạ với những người quan tâm đến nghệ thuật và cộng đồng. Nhưng để vẽ cho đúng chân dung “người phụ nữ thời đại” này lại chẳng dễ, bởi ở cô có sự tổng hòa của các cặp phạm trù tưởng như đối lập: lãng mạn và gai góc, nồng nhiệt, nhiều màu sắc nhưng lại ước muốn làm một nàng công chúa được chở che trong gia đình…
Không kiếm tiền bằng mọi giá
Cái tên Phan Ý Ly thường gắn liền với các từ “nghệ thuật vì phát triển cộng đồng”, “vũ điệu salsa” và “sinh con dưới nước”… Chị có thể nói rõ hơn về sự lựa chọn của mình? Nó bắt nguồn từ ý thích “khác người” hay vì ham muốn dẫn đầu những cái “mới” của chị?
Những lựa chọn của tôi dựa trên nhiều tiêu chí: sự tò mò, phấn khích (vì cái gì đó mới lạ, có ý nghĩa), và phù hợp với tính cách/ sở thích cá nhân. Ví dụ Salsa là vì nó rất chân thực, ngẫu hứng, và nóng bỏng với âm nhạc nhiều chất mộc. “Nghệ thuật vì phát triển cộng đồng” vì nó thoả mãn nhu cầu được hiểu người khác và kết hợp cả cơn thèm được sáng tạo, lăn lê bò toài của tôi. “Sinh con dưới nước” khiến tôi mê mẩn từ khi mới mười tuổi vì nghe nói em bé sẽ biết bơi mà không cần học và vì mẹ sẽ đỡ đau hơn. Sau này tôi mới biết là điều đầu tiên không đúng! (cười).
Sử dụng những hoạt động sáng tạo nghệ thuật để con người hiểu về bản thân mình và hoàn thiện hơn đã làm nên sự khác biệt của Life Art với các lớp dạy kỹ năng sống hiện tại. Sau một năm hoạt động, Life Art đạt được những thành công gì so với sự mong đợi của chị?
Thành công lớn nhất của Life Art là đã thu hút được sự quan tâm và thực hành từ những nhà tâm lý học, các giáo viên, và các tổ chức phi chính phủ (NGOs). Hiện nay Life Art là nơi duy nhất để chia sẻ và trao đổi phương pháp này hằng tuần với mạng lưới gần sáu mươi người hoạt động trong các lĩnh vực kể trên, với sáu quốc tịch khác nhau. Tôi cho đây là một thành công vì mới năm ngoái khi Life Art còn chưa ra đời, không hề có một nơi trao đổi chuyên môn như vậy và khái niệm về phương pháp này còn rất mơ hồ mặc dù rất nhiều người quan tâm.
Thành công tiếp theo phải kể đến việc đưa khái niệm “trải nghiệm” vào lĩnh vực phát triển con người tại Việt Nam. Từ tư duy “đi học để lấy thông tin”, và “người dạy là người cung cấp kiến thức”, những người đến với Life Art bây giờ hiểu rõ hơn và cảm thấy may mắn khi có được môi trường an toàn để trải nghiệm tự gọi tên các cung bậc cảm xúc, nỗi bức bối, và vấn đề của chính mình thông qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo. Từ chỗ chờ đợi chúng tôi “cắt nghĩa” và liên hệ “bài học” của mỗi hoạt động, học viên đã chủ động và tin vào cảm nhận của mình, tự gọi tên, tự liên hệ, và chia sẻ góc nhìn của mình với mọi người mà không phải phụ thuộc vào sự cắt nghĩa của bất cứ ai.
Những người giỏi chuyên môn thường ít có tham vọng xây dựng thương hiệu như một người kinh doanh thực sự. Vậy, chị muốn Life Art sẽ thành công về thương hiệu hay về chuyên môn?
Life Art chắc chắn phải là đơn vị dẫn đầu về nghiên cứu và thực hiện chuyên môn này tại Việt Nam. Tôi đặt mục tiêu này không phải vì ganh đua, mà vì cảm thấy có trách nhiệm trong việc đặt một nền móng tốt cho phương pháp này tại nước mình. Vì Life Art là một doanh nghiệp xã hội, nên tiêu chí thành công là Life Art phải có khả năng tự đứng vững và sinh lợi nhuận đủ để thực hiện các dự án phát triển cộng đồng. Tôi là người thích vượt qua thử thách nên cũng hạ quyết tâm sẽ phải kinh doanh giỏi. Bản thân tôi nghĩ chuyên môn giỏi thì bổ trợ cho kinh doanh, và ngược lại. Mục tiêu của Life Art không phải là “tối đa hóa lợi nhuận”, không kiếm tiền bằng mọi giá, nên tôi không bị áp lực phải thỏa hiệp với chuyên môn của Life Art.
Như vậy hẳn chị tốn rất nhiều thời gian của mình cho Life Art hằng ngày?
Nếu không trực tiếp tham gia giảng dạy, tôi sẽ đến văn phòng vào lúc 10h30. Khi cần tập trung đầu óc, tôi sẽ làm việc tại nhà hoặc ra quán cafe. Thời gian ở Life Art, tôi dành cho việc tiếp khách, trò chuyện với mọi người ở công ty, giải đáp thắc mắc, hướng dẫn công việc, hội họp! Gọi là “hội họp” vì ở Life Art chúng tôi được nằm, bò, trườn thoải mái trong lúc họp, tuy nhiên vẫn có điều phối viên giám sát chủ đề, đảm bảo khung thời gian, và ghi chép biên bản cuộc họp đầy đủ. Hoạt động tại Life Art khá phong phú, 14h chúng tôi có thể đang trao đổi về “các cơ chế phòng vệ” trong tâm lý học, chừng 15h, mọi người rủ nhau vào Black Box (một căn phòng 75m2 sơn đen sì tại Life Art) và cùng tập…kịch câm. Điều tôi mong có được nhất tại Life Art là sự cân bằng giữa tư duy, vận động, và sáng tạo. Không có ba điều này tôi còn chết nữa là …nhân viên (cười).
Vậy còn thời gian nào chị dành cho con trai?
Con trai tôi một tuần ở với mẹ, một tuần ở với bố. Tôi đang phấn đấu về nhà trước 18h30 để có thời gian nhiều hơn cho con. Đôi khi hai mẹ con cùng làm một dự án thủ công nào đó, đi chơi, mua sắm, hoặc đơn giản là ngồi tranh luận với nhau! Tôi khá dễ tính trong việc dạy con, nghĩa là không đặt ra các mục tiêu hoặc kỹ năng mà con cần biết rồi cố gắng dạy theo mục tiêu đó. Tôi để cháu tự khám phá và cố gắng trả lời các câu hỏi của cháu. Ví dụ như việc cháu biết mặc quần, đi giày… là do cháu tò mò và muốn thể hiện và được tôi khuyến khích, chứ không phải vì tôi lên mục tiêu như vậy cho con.
Từng chịu sức ép lớn từ sự khác biệt văn hóa
Tình yêu hiện đại không còn những rào cản về quốc tịch, tôn giáo… nhưng quay trở lại thời điểm mấy năm trước, chuyện tình của chị có gặp phải rào cản hay can ngăn nào không? Chị có bị áp lực nhiều không?
Bố của con tôi là người Úc, anh ấy và tôi từng có quãng thời gian yêu nhau rất đẹp và không gặp rào cản gì từ phía gia đình, bạn bè. Tuy nhiên mãi đến tận sau này tôi mới nhận ra, tôi chịu một sức ép khá lớn từ sự khác biệt văn hóa và kỳ thị của những người vô tình trong xã hội và điều này đã khiến tôi có những quyết định tiêu cực đến mối quan hệ của cả hai người. Đơn giản như những người bạn ngoại quốc của anh sẽ có một số “quan niệm” nhất định nào đó về tôi – một cô gái Việt Nam – khiến tôi cảm thấy không hài lòng. Hoặc việc tôi luôn phải là người phiên dịch bất cứ nơi đâu, bất cứ lúc nào… khiến mình cảm thấy bị quá tải và không được tự nhiên hưởng thụ. Những sự khó chịu nho nhỏ này dần tích lại và tôi quyết định một cách ngây thơ là để đỡ khó chịu thì …tránh đi chơi với nhau chỗ đông người. Tôi nghĩ nhiều sự xa cách cũng bắt đầu từ quyết định này!
Và việc chị trở thành một người mẹ đơn thân dường như là cái kết khó tránh?
Có nhiều người bảo tôi vậy nhưng họ là những gã đàn ông đang săn đuổi nên tôi …không chấp. Thực tế tôi chưa bao giờ nghĩ cuộc đời mình sẽ rẽ sang một trang khác như vậy. Tôi cũng đã từng có một giấc mơ về gia đình trong hai mươi năm nữa, con sẽ học trường gì, tôi và bố cháu sẽ sống ở đâu… Quyết định chia tay chồng và chấm dứt mọi chuyện chỉ đến trong vòng một tháng. Nếu ở lại, tôi sẽ thụ hưởng một cuộc sống an nhàn, dư giả, mọi thứ đã có sẵn và được đầy đủ an ninh tài chính lẫn an ninh về tinh thần vì bố cháu là người rất biết lo lắng cho gia đình. Tuy vậy, tôi cũng nghĩ nơi bình an quá chắc không phù hợp với mình, tôi thích sự nóng bỏng, nồng nhiệt. Thực tế đây không phải là lý do tôi quyết định chia tay, nhưng nhìn lại thì thấy cuộc sống hiện nay của tôi có vẻ “đúng như con người tôi”: lãng mạn, nồng nhiệt, nhiều màu sắc và gai góc.
Đi suốt, làm việc suốt như vậy, khi cần thư giãn thì chị thường làm gì?
Tôi thường đi nhảy salsa, lên mạng tìm kiếm thông tin về một kiến thức nào đó không liên quan tới công việc, đôi khi tôi mải mê vào một dự án thủ công nào đó như may vá, cắt xén, nhào nặn…
Điều gì khiến chị tự hào nhất về bản thân?
Điều tự hào này dành cho riêng tôi, đó là việc tôi đã kết nối lại được với văn hóa cuộc sống của người Việt Nam. Tôi đã mất một thời gian dài cảm thấy lẻ loi và lạc lõng, thậm chí ác cảm với những người Việt xung quanh vì không hòa nhập được trở lại sau khi đi du học.
Theo chị, yếu tố nào giúp phụ nữ thành công: sự tự tin, vẻ đẹp quyến rũ hay tài năng?
Sự tự tin. Vì cô ấy sẽ thuyết phục được người khác về bản thân mình, và luôn có cách khẳng định sự tự tin ấy của mình. Một con người tài năng nhưng không có sự tự tin thì cũng sẽ không dám biến tài năng của mình thành kết quả.
Có một điều rất phổ biến hiện nay là: những người phụ nữ khi thành công trong xã hội thì sẽ muốn khẳng định cái tôi của mình trong gia đình, với một người có cá tính mạnh như chị, liệu đó có phải là một ngoại lệ không?
Tôi khôn hơn rồi. Bây giờ tôi muốn về nhà là được chiều, làm công chúa chứ không làm tướng nữa! Về nhà là để được yêu và được bảo vệ, tôi chả dại gì xù lông! Để đàn ông tin rằng họ là người hùng của gia đình, đó mới là sức mạnh của phụ nữ, nhỉ!
Cảm ơn Ý Ly và chúc chị luôn hạnh phúc!
Thực hiện: Đinh Hương
| Phan Ý Ly - Sinh năm: 1981 - 16 tuổi: Học Đại học Mount Carmel College tại Bangalore, Ấn Độ. - 19 tuổi: Làm việc cho dự án Xóa đói giảm nghèo của Liên Hiệp Quốc. - 23 tuổi: Giành học bổng Chevening, trở thành người Việt đầu tiên học thạc sĩ chuyên ngành Sân khấu và Truyền thông trong phát triển cộng đồng (Theatre&Media for development) tại Đại học Winchester Southampton, Anh và đạt điểm cao nhất trong lịch sử khóa học này. - 24 tuổi: Khởi xướng dự án đào tạo mô hình sân khấu diễn đàn cho một tổ chức dân vận từ xóm liều Kibera, thủ đô Nairobi, Kenya. Tham gia Trại Nghệ thuật biểu diễn Mekông lần 1 tại Manila (Philippines). Sáng lập sân khấu Nháp – nhóm sân khấu thể nghiệm độc lập đầu tiên tại Việt Nam được hình thành và quy tụ của lứa tuổi 8X. - 25 tuổi: đạo diễn phim Thảo Nguyên Xanh Tươi. - 26 tuổi: Thực hiện dự án phim Cuộc Đời Tôi – Cách Nhìn Của Tôi tại bãi giữa sông Hồng, Hà Nội. - 27 tuổi: Đem mô hình Nghệ thuật trong phát triển cộng đồng vào giảng dạy tại các lớp đại trà ở Hà Nội. - 28 tuổi: là nữ đạo diễn duy nhất trong 5 đạo diễn được chọn trong dự án làm phim cùng Discovery. - 29 tuổi: Thành lập và làm Giám đốc Trung tâm Sáng tạo & Phát triển cộng đồng Life Art với các lớp học “Yêu và bảo vệ bản thân” cho các bé 6-7 tuổi; “Tôi là ai?” cho các bé 8-12 tuổi; “Sống sáng tạo” cho nhóm học sinh trên 10 tuổi… |
© 2011, Life Art.
Quan tâm tới những bài tương tự? Hãy để Life Art gửi đến cho bạn!
