Menu Đóng

Sân khấu tái hiện/Playback theater

Sân khấu tái hiện khác với sân khấu thông thường ở điểm nào?
Sân khấu tái hiện là một loại hình sân khấu ứng tác nguyên bản, trong đó khán giả hoặc một nhóm người kể chuyện từ cuộc sống của mình và xem câu chuyện đó được diễn lại trên sân khấu.
Nhóm biểu diễn Sân khấu tái hiện đầu tiên được thành lập năm 1975 do Jonathan Fox và Jo Salas. Fox là một sinh viên chuyên ngành sân khấu ứng tác và kể chuyện dân gian, Jacob Moreno lại chuyên sâu về các phương pháp sử dụng tâm kịch (kịch trị liệu tâm lý) và các luận điểm của triết gia Paulo Freire.

DSC_1196

Tại Việt Nam, sân khấu tái hiện là một hình thức sân khấu mới mẻ dành cho cộng đồng (không phân biệt nghề nghiệp, giới tính, lứa tuổi) ở Việt Nam. Hình thức này đang được áp dụng tại Life Art – một trung tâm nghệ thuật phát triển cộng đồng do thạc sỹ chuyên ngành nghệ thuật phát triển cộng đồng (Anh quốc) Phan Ý Ly làm giám đốc. Các diễn viên trong nhóm sân khấu tái hiện đều là những người đã có ít nhất 2 năm được đào tạo bài bản về loại hình sân khấu ứng tác từ nhà hát kịch David Glass năm 2001.

Trong sân khấu tái hiện, không có kịch bản được chuẩn bị sẵn, cũng không có đạo diễn. Đây là một điều hết sức mới mẻ và khác lạ so với những gì khán giả Việt Nam thường được biết về nghệ thuật sân khấu. Thông thường, một tác phẩm sân khấu được xây dựng dựa trên một kịch bản viết sẵn và được làm cho sống động thông qua sự thể hiện của các diễn viên dưới bàn tay hướng dẫn của người đao diễn. Ở Sân khấu tái hiện, cả hai yếu tố này đều bị loại bỏ, thay vào đó là sự ứng tác ngẫu hứng và tức thời của tất cả mọi thành phần tham gia.

Ở Sân khấu thông thường, khán giả đóng vai trò thụ động, họ chỉ ngồi yên lặng, nhìn lên sân khấu và thưởng thức vở kịch từ đầu tới cuối. Trong khi đó, ở Sân khấu Tái Hiện, khán giả là một thành phần không thể thiếu của sân khấu, bởi vì họ chính là những người xây dựng kịch bản tại chỗ. Đó chính là những câu chuyện kể (kỷ niệm, những cảm xúc, ấn tượng trong cuộc đời) của khán giả, được khán giả thuật lại cho các diễn viên sân khấu và những khán giả khác cùng nghe, suy ngẫm và chia sẻ.

Ở sân khấu thông thường, khán giả thường nhận được, hoặc rút ra một vài thông điệp, ấn tượng, cảm xúc cho riêng mình qua việc chứng kiến câu chuyện của người khác, còn ở Sân khấu Tái Hiện, bằng việc kể câu chuyện của chính mình và chứng kiến chính câu chuyện ấy được tái hiện trên sân khấu, khán giả được trải nghiệm lại những cảm xúc của chính mình vào thời điểm diễn ra câu chuyện, và được nhìn thấy chính mình ở một không gian khác, qua sự đóng vai của những diễn viên và sự chứng kiến, đồng cảm của diễn viên và những khán giả khác.

Sự nhìn nhận, trải nghiệm này có thể đem lại những nhận thức sâu sắc hơn cho chính khán giả. Có thể ví những trải nghiệm sân khấu này giống như một chuyến du hành ngược thời gian, hoặc xem lại những thước phim trong quá khứ hoặc tương lai mà trong đó mình là nhân vật chính. Việc này khiến cho khán giả vừa là người trong cuộc, vừa là người ngoài cuộc đối với câu chuyện của chính mình. Chính vì thế, những nhận thức hay xúc cảm, ấn tượng mà khán giả nhận được từ sân khấu tái hiện đa dạng hơn, nhiều tầng ý nghĩa hơn.

Nếu những diễn viên sân khấu thông thường luôn nhận được sự trợ giúp của đạo diễn cũng như được tập luyện trước theo kịch bản sẵn có (câu chuyện), ở sân khấu tái hiện, các nghệ sỹ vừa là đạo diễn, vừa là diễn viên. Không có ai chỉ cho họ phải làm thế này hay thế kia, cảnh nào cần diễn trước hay câu thoại nào sẽ là kết thúc cho vở diễn.. Họ phải lắng nghe câu chuyện, tìm ngôn ngữ để thể hiện, và tìm cách hợp tác với bạn diễn. Diễn viên cần có khả năng ứng tác, lập tức hoá thân vào bất kỳ nhân vật nào để có thể sẵn sàng thể hiện các câu chuyện phong phú của khán giả.

Những yếu tố chính của sân khấu tái hiện ở Life Art bao gồm

  • Sân khấu

Một căn phòng có tên Black Box (Hộp đen), tường và trần nhà màu đen, rộng khoảng 75 mét vuông. Không có ghế ngồi dành cho khán giả. Không có sân khấu dành cho diễn viên. Giữa khán giả và diễn viên không hề có sự phân biệt về không gian (cao thấp, xa gần). Khán giả ngồi bệt trên sàn và diễn viên ngồi xếp hàng trước mặt khán giả. Chỉ cho đến khi bắt đầu phần biểu diễn, đèn dành cho diễn viên được bật sáng, ranh giới giữa khán giả và khu vực biểu diễn là một đường kẻ tượng trưng được vẽ trên mặt sàn.

  • Khán giả

Như đã nói ở trên, khán giả chính là phần cốt lõi, là “gạo” để các diễn viên nấu thành “cơm”. Tuỳ theo chủ đề của mỗi đêm diễn mà khán giả có thể chia sẻ những trải nghiệm liên quan, ví dụ: Đàn ông – Đàn bà, Thật thật – Giả giả. Diễn viên sẽ thể hiện lại câu chuyện mà khán giả kể ngay sau khi phần kể chuyện chấm dứt.

  • Diễn viên

Nhiệm vụ của diễn viên là tái hiện câu chuyện ngay sau khi phần kể chuyện của khán giả. Hiện tại Life Art có khoảng 6 diễn viên (03 nam và 03 nữ). Điều “đáng sợ” đối với diễn viên là họ không được biết trước mình sẽ đóng vai nào trong vở diễn, cũng không thể biết trước mình sẽ xử lý các tình huống trong câu chuyện ra sao, bởi vậy, họ vừa phải có khả năng ứng tác rất cao, họ vừa phải để ý các bạn diễn để phối hợp sao cho ăn ý, tránh tình trạng để sân khấu chết. Để có thể ứng tác, để tự làm đạo diễn cho bản thân mình, để chủ động phối hợp và ứng biến, hỗ trợ với bạn diễn, các diễn viên phải có vốn sống phong phú, sự nhạy cảm trong quan sát, khả năng đồng cảm lớn và cái nhìn sâu sắc để đánh giá đúng, và thậm chí rung cảm được ý nghĩa sâu xa của câu chuyện mà khán giả thường sẽ không kể ra thành lời.

  • Người dẫn chuyện

Vai trò của người dẫn chuyện rất quan trọng. Người này phải tạo ra một không khí thân mật, cởi mở trong khán phòng để tất cả những người tham gia đều cảm thấy ấm áp, gần gũi và sẵn lòng chia sẻ. Người dẫn chuyện biết đặt câu hỏi một cách khéo léo để tránh làm tổn thương người kể chuyện (bởi vì những kỷ niệm thường rất riêng tư và nhiều khi là đau buồn), đồng thời lại vẫn gợi được những chi tiết đắt giá cho phần biểu diễn. Người dẫn chuyện cần biết hỏi vừa đủ để diễn viên vừa nắm được cái toàn thể – cái hồn/ý nghĩa chính của câu chuyện, vừa nắm được các chi tiết đắt giá – công cụ gây xúc động, trực tiếp chạm vào mạch cảm xúc của những người trong khán phòng.

  • Nhạc sỹ

Nhạc sỹ là người tạo nên không gian cảm xúc và tiết tấu của vở diễn bằng âm thanh. Cũng như diễn viên, nhạc sỹ phải lắng nghe rất kỹ những câu chuyện kể, và sau đó thể hiện lại trên nhạc cụ của mình. Bên cạnh việc phải tìm ra những giai điệu phù hợp với câu chuyện, nhạc sỹ và diễn viên cần phối hợp chặt chẽ với nhau đồng thời phải vừa độc lập để dẫn dắt nhau theo hướng có lợi cho câu chuyện. Đôi khi, người nhạc sỹ chơi nhạc theo những gì diễn viên thể hiện trên sân khấu, và ngươc lại, những diễn viên phải đi theo âm nhạc để thể hiện cảm xúc. Không có một quy luật nào cho sự kết hợp này, tất cả phụ thuộc vào sự nhạy cảm và khả năng xét đoán tinh tế của nhạc sỹ và diễn viên.

Nguồn: Life Art

Gửi phản hồi

Related Posts

0987567168